Wissel van de wacht

Afgelopen week werden de geruchten die al een tijdje de ronde deden in de Poolse politieke wandelgangen bewaarheid. Beata Szydło stapte op als premier en werd vervangen door vicepremier en minister van Financiën Mateusz Morawiecki. Wie is die nieuwe Poolse premier eigenlijk, en vanwaar deze wissel van de wacht?

 

Hoewel de Poolse media de laatste maanden met regelmaat van de klok berichtten over op til zijnde veranderingen in de regering heeft het ontslag van Beata Szydło en de aanstelling van Mateusz Morawiecki voor heel wat ongeloof gezorgd, maar bovenal roept de politieke stoelendans heel wat vragen op. Zowel in de Poolse media als onder de bevolking.

Donderdag 8 december was D-day voor Szydło. Nadat zij en haar regering in de Sejm (het Poolse parlement) een vertrouwensstemming overleefden, bood ze diezelfde donderdagavond haar ontslag aan bij president Duda, die het aanvaardde. Meteen na het ontslag werd duidelijk dat vicepremier en minister van Financiën Mateusz Morawiecki de fakkel van haar zou overnemen. Sinds maandag 11 december kan hij zich ook officieel premier van Polen noemen.

Tegenpolen

Morawiecki lijkt op vele vlakken een tegenpool te zijn van zijn voorgangster. Zo had  Beata Szydło er al heel wat jaren bij Recht en Rechtvaardigheid (Prawo i Sprawiedliwość, PiS) opzitten alvorens ze premier werd. Dat terwijl Morawiecki pas in maart 2016 tot deze partij toetrad, nadat hij eerst carrière gemaakt had in het bankwezen én  raadgever van vroeger premier (en staatsvijand voor de PiS-aanhangers) Donald Tusk geweest was. Bovendien gaat Szydło steevast prat op haar eenvoudige komaf. Als mijnwerkersdochter presenteert ze zich als vrouw van het volk, voor het volk. Dit staat in schril contrast met Morawiecki die ettelijke miljoenen vergaarde tijdens zijn bankloopbaan. Met de diploma’s die hij behaalde aan de universiteiten van Hamburg, Bazel en aan de Amerikaanse Northwestern University, oogt Morawiecki ook meer gepokt en gemazeld in het internationale milieu dan Szydło die enkel in Polen studeerde.

Het hoeft dus niet te verbazen dat de aanstelling van Morawiecki, die voor vele Polen geen man van het volk is, grote vraagtekens oproept. “Waarom nam Beata Szydło ontslag?”, was waarschijnlijk een van de meest gestelde vragen tijdens de afgelopen week. En deze vraag is heel oprecht. Voor de PiS-aanhangers van het eerste uur is haar ontslag niet te verantwoorden. Er was geen regeringscrisis en in de peilingen deden de eerste minister en haar team het met resultaten boven de veertig procent uitstekend. Tijdens haar legislatuur had ze dan ook heel wat populaire maatregelen doorgevoerd, zoals de invoering van kindergeld en een verhoging van de laagste pensioenen.

De hand van Kaczyński

Als er één ding is waar iedereen het over eens is, is dat de premierswissel toegeschreven dient te worden aan Jarosław Kaczyński, die voorzitter is van de PiS-partij. Binnen zijn partij zou hij de touwtjes stevig in handen houden en hij zou dan ook de druk op Beata Szydło opgevoerd hebben om ontslag te nemen. Dit is toch opvallend, omdat Szydło’s standpunten zeer sterk bij de zijne aansluiten. De officiële reden van de machtswissel luidt dat er meer moet ingezet worden op economische hervormingen en Morawiecki zou meer geschikt zijn om deze hervormingen te leiden dan Szydło. Dat een voormalige bankier goed overweg kan met economische zaken hoeft niet te verbazen, maar Morawiecki was reeds vicepremier en bovendien minister van Financiën, wat toch ook een goede positie zou moeten zijn om economische hervormingen door te voeren.

Of er effectief een strategie schuilt achter Kaczyński’s beslissing lijkt niemand met zekerheid te kunnen zeggen. Op het eerste zicht lijkt de aanpassing van de regering hem alvast geen windeieren gelegd te hebben. Tijdens een nieuwe peiling die deze week werd afgenomen nadat Morawiecki premier werd, blijkt dat maar liefst vijftig (50!) procent van de Polen voor PiS zou stemmen. Een monsterscore, en dat terwijl de partij bij de laatste verkiezingen in 2015 zo’n 37 procent van de stemmen haalde. Peilingen zijn niet altijd even betrouwbaar, maar zelfs als men rekening houdt met een foutenmarge van drie procent, blijft de steun voor de partij nog steeds een flink stuk groter dan in 2015. De nieuwe groei van de partij zou verklaard kunnen worden door het feit dat Morawiecki op economisch vlak veel liberaler is dan zijn voorgangster. Door zijn aanstelling als premier zouden heel wat bedrijfsleiders zich tot de partij aangetrokken kunnen voelen.

Als dit het doel was van Kaczyński, dan lijkt zijn missie momenteel geslaagd. Toch zal het niet eenvoudig zijn om een liberale(re) economische visie te verzoenen met maatregelen die de midden- en laagste inkomens, het doelpubliek van PiS, ten goede komen. De rechtervleugel van de partij is dan ook niet helemaal opgezet met de gebeurtenissen van de afgelopen week. Media die dicht bij de regering staan waren deze week geregeld vrij scherp in hun kritiek en vooral op de sociale media lieten ook trouwe PiS-kiezers van zich horen. Een van de vaak terugkomende opmerkingen is dat Morawiecki  als voormalig bankier een bankster is en helemaal niet het volk vertegenwoordigd zoals Szydło dat deed. Ook veelvoorkomend zijn de opmerkingen op de Joodse roots van Morawiecki. De premier heeft eerder erkend dat hij Joodse wortels heeft, iets wat als politicus in het postcommunistische Polen niet evident is om bekend te maken. Toch identificeert hij zichzelf niet als Jood, en is hij overtuigd katholiek. (Zijn zoon is zelfs priester.)

Hoewel de rechterzijde van PiS mort, zal deze zich niet zo snel van de partij afkeren, en dat weet Kaczyński ook. De harde posities die de regering de afgelopen twee jaar heeft ingenomen tegenover de Europese Unie en de sociale verwezenlijkingen die geboekt zijn, zijn voor de gemiddelde PiS-stemmer voldoende om ook in 2019 voor de partij te kiezen. Wanneer Morawiecki’s economische hervormingen echter gevolgen zouden hebben voor de prille sociale verwezenlijkingen, dan zal de steun van de achterban snel afkalven. De financiering van de sociale uitgaven zal de komende twee jaar niet zo snel in het gedrang komen, maar tijdens de volgende legislatuur zou die wel eens problemen kunnen opleveren. Normaliter zal PiS dan nog steeds aan de macht zijn, en als Morawiecki op dat moment nog steeds premier is, zal hij moeten besparen in die sociale uitgaven. Zulke besparingen zullen negatief uitpakken voor de regeringspartij, maar als men op dat moment de schuld enkel bij Morawiecki legt, kan men de partij uit de wind zitten. Morawiecki zou er op zo’n moment beschuldigd van kunnen worden nooit helemaal te hebben voldaan aan het imago van de partij, een hulpje van Tusk geweest te zijn, geen man van het volk te zijn enzovoort. Misschien wil Kaczyński zijn partij op deze manier indekken tegen mogelijk zwaar weer.

Toekomstmuziek

Of er inderdaad meer dient gezocht te worden achter de wissel van de wacht zal de toekomst uitwijzen. Uit zijn beleidsverklaring die premier Morawiecki deze week voorlas blijkt dat hij slaat en zalft in de richting van de Europese Unie. Hij is bereid zich neer te leggen bij de beslissing van het Europees Gerechtshof in de zaak omtrent de kap in het woud van Białowieża. Ook spreekt hij zich openlijk uit voor de EU, maar die EU moet wel gebaseerd zijn op een samenwerking van natiestaten, en van een Unie met twee snelheden kan voor hem geen sprake zijn. Bovendien moet Europa terugkeren naar haar échte, christelijke waarden, zo stelde hij.

De eerste minister wil dat de Poolse economie grondig hervormd wordt. Het land zou een leider moeten worden in de productie van nieuwe technologieën. De nieuwe economische kracht van Polen moet voortkomen uit technologische vernieuwing, luidde het in de beleidsverklaring.

Hoe Morawiecki zijn economisch beleid precies wil doorvoeren is nog niet geweten. Veel zal afhangen van de samenstelling van zijn regering. Momenteel zijn er naast de premierswissel geen andere veranderingen gebeurd in de regering. Beata Szydło vervult momenteel de functie van vicepremier, en Morawiecki is naast premier nog steeds Minister van Financiën. In het voorjaar zal echter de volledige regering herschikt worden, en veel van de toekomstige politieke evoluties in Polen zullen afhangen van de samenstelling van die nieuwe regering.

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s