De roep om herstelbetalingen

Sinds het einde van het communistische regime in Polen weerklinkt met regelmaat van de klok de roep om Duitse herstelbetalingen. Afgelopen woensdag legde de Poolse minister van Buitenlandse Zaken tijdens een ambtsbezoek aan Duitsland de kwestie zelfs voor aan zijn Duitse evenknie. Maar waarom weerklinkt 73 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog nog steeds de Poolse roep om herstelbetalingen?

In de zomer van 2017 stelde de PiS-partij zich luidop de vraag of het niet eens tijd werd dat Duitsland herstelbetalingen zou betalen aan Polen en dit omwille van het leed dat de Duitsers het land bezorgden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Met zo’n oproep om herstelbetalingen richtte de partij zich vooral op zijn kiespubliek. Dat de Poolse economie nog steeds slechter ontwikkeld is dan die van veel West-Europese landen heeft in de ogen van PiS deels te maken met het feit dat Polen nooit herstelbetalingen heeft gekregen na de Tweede Wereldoorlog. Door deze kwestie aan te kaarten, en deze woensdag zelfs voor te leggen aan Sigmar Gabriel, de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, liet de nieuwe Poolse minister van Buitenlandse Zaken, Jacek Czaputowicz, zien dat het voor hem een belangrijk thema is.

De kwestie staat sinds deze week dus helemaal op de kaart, maar sinds 1990 kwam de discussie al verschillende keren naar de oppervlakte. Steevast is het patroon hetzelfde: Polen roept op tot herstelbetalingen, Duitsland zegt dat dit reeds een afgesloten hoofdstuk is en het wordt weer stil rond de zaak, tot die na enige tijd weer naar boven komt…

De geschiedenis

Dat  Polen als een van de grootste slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog nooit Duitse herstelbetalingen ontvangen heeft is een feit. Het land kwam zwaar gehavend uit de strijd: één op vijf Polen had de oorlog niet overleefd, het land lag volkomen in puin, en de economie stond er slecht voor, want ze was grotendeels verwoest.

Warschau 1945
De ruïnes van Warschau in 1945, Foto: Film “MIASTO RUIN WARSZAWA 1945 Z LOTU PTAKA”

Na de oorlog moest het land grote delen grondgebied in het oosten (met voor de Polen historisch en cultureel belangrijke steden als Lwów, Vilnius en Grodno) afstaan aan de Sovjet-Unie. In ruil hiervoor kreeg Polen nieuwe gebieden die Duitsland moest afstaan.

Polen
Polen in 1939 (lichtblauw en blauwgroen) en Polen in 1945 (donkergroen en blauwgroen).     Kaart: Restytucja mienia w Polsce

 

Met de voormalige Duitse gebieden kreeg Polen na de oorlog gebieden in handen die economisch goed ontwikkeld waren. De Duitse inwoners werden verdreven en de gebieden werden bevolkt door Polen die hun huizen in de door de Sovjet-Unie geannexeerde gebieden in het oosten hadden moeten achterlaten.

De nieuwe grenzen, waarbij Duitsland zowat één vierde van zijn grondgebied aan Polen had moeten afstaan werden niet onmiddellijk door de Duitsers aanvaard. Onder druk van de Sovjet-Unie erkende de Oost-Duitse DDR in 1950 de nieuwe grenzen. West-Duitsland erkende de grens in 1970 voorlopig. De officiële erkenning kwam er echter pas in 1990 met de Duitse eenmaking.

Na de Oost-Duitse erkenning van de grenzen voerde de Sovjet-Unie de druk uit op Polen om afstand te doen van schadeclaims bij de Oost-Duitsers. In 1953 verklaarde het communistische regime in Polen af te zien van de vraag om herstelbetalingen.

Frustraties

Dat Polen zelf heeft aangegeven dat het van iedere vraag om herstelbetalingen afziet is voor de Duitse overheid tot nog toe altijd het doorslaggevende argument geweest om niet verder in te gaan op de kwestie. Polen wijst er dan weer op dat de beslissing van 1953 genomen werd onder zware druk van de Sovjets. Als reactie hierop verwijzen de Duitsers dan weer naar het feit dat de Poolse regering in 1990 opnieuw bevestigde dat er geen aanspraken op herstelbetalingen zouden gedaan worden.

Door Duitse media wordt de vraag om herstelbetalingen vooral gezien als een poging om de Pools-Duitse relaties wat te verzuren. Dit zou een reactie moeten zijn op de tegenwind die Polen krijgt in de EU. Voor Polen zelf is de aanspraak eerder de uiting van een heleboel frustraties. Tot op vandaag heerst bij veel Polen namelijk het gevoel dat ze in de Tweede Wereldoorlog verraden zijn door het Westen. Toen in september 1939 Duitsers en Sovjets het land binnenvielen en verdeelden verklaarden Frankrijk en Groot-Brittannië Duitsland wel de oorlog, maar boden ze verder geen militaire hulp. Dat Polen na de oorlog een communistisch bewind kreeg en belangrijke historische steden aan de Sovjet-Unie moest afstaan versterkt de visie van dat ‘verraad’ enkel. Doordat het land deel uitmaakte van het communistische blok greep het bovendien naast belangrijke investeringen uit het Marshallplan…

Als tegenreactie kan wel gesteld worden dat Polen een economisch niet onbelangrijk deel van Duitsland in handen kreeg, en dat er vanuit de Sovjet-Unie ook wel in het land werd geïnvesteerd. Daar kan aan toegevoegd worden dat Polen vandaag de grootste ontvanger is van EU-fondsen. Het verhaal is dus niet zo zwart-wit als het vaak wordt voorgesteld.

Onderzoek

Dat net Jacek Czaputowicz, die pas vorige week minister van Buitenlandse Zaken werd, de kwestie in Duitsland aankaartte is opvallend. Anders dan zijn voorganger, Witold Waszczykowski, wordt Czaputowicz beschouwd als een gematigd politicus. Dat hij het punt toch op de agenda plaatste toont aan dat het de Poolse regering in de kwestie wel duidelijk menens is. Eveneens opvallend was de reactie van de Sigmar Gabriel. Hij liet weten open te staan voor een wetenschappelijk team van onderzoekers dat de kwestie dient uit te spitten. Hij voegde er wel aan toe dat de Duitse overheid, na de overeenkomsten van 1990, geen redenen ziet voor herstelbetalingen. Toen in de zomer van 2017 de vraag voor herstelbetalingen terug naar bovenkwam had Gabriel die aanspraken nog omschreven als een aanval op de goede Duits-Poolse relaties.

Dat er een onderzoeksteam naar de herstelbetalingen komt betekent dat beide partijen hopen dat er een einde zal komen aan het getouwtrek dat nu al bijna dertig jaar aanhoudt. Vraag blijft wel hoe er zal gereageerd worden op de resultaten van dat onderzoek…

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s