“Poolse kampen”

Vorige week vrijdag keurde het Poolse parlement een wet goed die het gebruik van de term “Poolse concentratiekampen” bestraft. “Het toeschrijven van medeverantwoordelijkheid voor de Holocaust aan de Poolse natie” wordt met deze wet eveneens een strafbaar feit. De nieuwe wet heeft wereldwijd heel wat reacties losgemaakt, vooral in Israël.

Dat Auschwitz en Birkenau naziconcentratiekampen zijn in Polen weet vrijwel iedereen. Toch gebeurt het soms dat deze kampen in de media of elders omschreven worden als “Poolse concentratiekampen”. Meestal sluipt de term onbewust in artikels of speeches. Men wil de nadruk leggen op het feit dat deze kampen gelegen zijn in Polen, maar staat er niet bij stil dat de term “Poolse kampen” inhoudelijk fout is. Het gaat immers om kampen in het door nazi-Duitsland bezette Polen. Toch kan het maken van deze fout de besten overkomen. Zo had de Amerikaanse president Barack Obama het in 2012 over “Poolse kampen” en dat dan nog tijdens een huldiging voor de Poolse verzetsheld Jan Karski. Dat een Amerikaans president deze fout beging zorgde voor heel wat beroering in Polen. President Obama bood snel na het incident zijn verontschuldigingen aan en zei dat het om een verspreking ging.

Campagnes

Dat de term “Poolse kampen” door de Polen als beledigend wordt ervaren behoeft geen uitleg. Geen enkel volk zou het op prijs stellen als het misdaden, die door een ander land begaan werden, in de schoenen geschoven kreeg. Onwetendheid en onoplettendheid zorgen er voor dat de uitdrukking hier en daar blijft opduiken. Om die onwetendheid tegen te gaan worden sinds jaar en dag infocampagnes gevoerd die vaak gesteund worden vanuit de Poolse overheid. Zo waren er al verschillende bewustmakingscampagnes op sociale media en grijpt het Ministerie van Buitenlandse Zaken  in wanneer de formulering “Poolse kampen” in de media opduikt.

Voor de Poolse regering ging dit alles echter niet ver genoeg. Met de nieuwe wet (die zowel door de het parlement als de senaat werd goedgekeurd, maar nog op de handtekening van de president wacht) wordt het gebruik van de uitdrukking “Poolse kampen” een strafbaar feit.

Diplomatieke rel

De goedkeuring van de wet door het parlement en de senaat heeft ondertussen voor heel wat diplomatieke hoogspanning gezorgd. De heftigste reacties kwamen uit Israël. In de Knesset, het Israëlische parlement, werd emotioneel gereageerd en premier Netanyahu dreigt er mee zijn ambassadeur uit Warschau terug te roepen. Ook vanuit de Verenigde Staten werd verbolgen gereageerd. Rex Tillerson, de Amerikaanse Minister van Buitenlandse Zaken is niet te spreken over de nieuwe wet. Hij had het over mogelijke repercussies die de wet kan hebben op de relaties tussen Polen en de VS.

Zowel de Israëli’s als Amerikanen wijzen er op dat het gebruik van de formulering “Poolse kampen” incorrect is en voegen er aan toe dat het begrijpelijk is dat die woorden voor het Poolse volk erg kwetsend zijn. Washington en Tel Aviv hebben echter problemen met de nieuwe wet omdat die inzet op bestraffing in plaats van bewustmaking en educatie.

De grootste doorn in het oog van de critici is echter het tweede deel van de wet. Daarin wordt gesteld dat “het toeschrijven van medeverantwoordelijkheid voor de Holocaust aan de Poolse natie” strafbaar wordt.

Goede Polen, slechte Duitsers

Polen gaat er prat op het land te zijn met het meest “Rechtvaardigen onder de Volkeren”. (Een erkenning die door het Israëlische Yad Vashem wordt uitgereikt aan personen die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog inzetten om Joden te helpen) En dat terwijl de straffen op het helpen van Joden in bezet Polen veel zwaarder waren dan die in West-Europa. Mensen die er in Polen van betrapt werden Joden te helpen onderduiken riskeerden niet alleen hun eigen leven maar ook dat van hun familieleden, dat terwijl men er in West-Europa met een gevangenisstraf vanaf kwam. Die zware straffen hebben duizenden Polen echter niet tegengehouden om hun leven op het spel te zetten en hun Joodse medeburgers te helpen.

Daarnaast waren er, in tegenstelling tot de meeste andere bezette landen, geen Poolse eenheden actief in het Duitse leger. En evenmin werkten de Poolse regering en lokale machthebbers samen met de Duitsers.

Op deze vlakken maakt Polen een goede indruk, maar het is ook vooral een verhaal dat de Polen zo de wereld insturen. Een zeker deel van de Poolse bevolking kreeg tijdens de bezetting het statuut van Volksduitser. Die Volksduitsers waren nakomelingen van Duitse migranten en voor de nazi’s vormden ze een belangrijk element in hun expansiepolitiek. De Volkduitsers kregen (bijna) dezelfde rechten als gewone Duitsers en waren ook dienstplichtig. Er was een aanzienlijke Duitse minderheid in het bezette Polen en dus hoeft het niet te verbazen dat er heel wat mensen het statuut van Volksduitser kregen. Toch waren niet alle Volksduitsers nakomelingen van Duitsers. Een deel van de zogenaamde Volksduitsers bestond uit opportunistische Polen die het statuut van Volksduitser hadden aangevraagd om zo over de privileges van die groep te kunnen beschikken. Een groot deel van de collaborerende “Polen” maakte dus deel uit van de groep Volksduitsers en net dat maakt het voor de Polen gemakkelijk om te zeggen dat er geen Poolse collaboratie was. Want een Pool die het statuut van Volksduitser aannam is voor de Polen immers geen Pool.

Het lijdt echter geen twijfel dat er Polen waren die met de nazi’s hebben meegewerkt. Net zoals in alle bezette landen werd er ook in Polen handel gedreven met de bezetter. Daarnaast waren er ook Polen die Joden hebben verklikt, of zelfs hebben meegewerkt aan de moord op Joden. Zo werd de Joodse gemeenschap in het dorp Jedwabne niet uitgemoord door de nazi’s maar wel door de Poolse inwoners van het dorp. De laatste pogrom in Europa vond eveneens plaats in het Poolse Kielce, en dat in 1946, een jaar na het einde van de oorlog. Onderzoekers zijn het er intussen min of meer over eens dat die pogrom aangestuurd was en uitgevoerd werd door de communistische machthebbers in de stad. De huidige perceptie die bij veel Polen en bij de Poolse regering leeft is net dat de communisten geen echte Polen waren en dus werd die pogrom in hun ogen niet uitgevoerd door Polen…

Academische vrijheid

In een tegenreactie op de wereldwijde verontwaardiging over de nieuwe wet heeft premier Morawiecki bij monde van zijn woordvoerder laten weten dat de wet nodig is om de historisch onjuiste aanvallen op Polen te stoppen en om de goede naam van Polen te bewaren. Het eerste deel van de wet omtrent de benaming van kampen past in die context en kan gerechtvaardigd worden. Het tweede deel van de wet botst echter met de academische vrijheden die onderzoekers hebben en deels ook met de historische waarheid. De premier liet weten dat de wet niet als doel heeft de academische vrijheid noch de vrijheid van meningsuiting te beperken maar verduidelijkte niet hoe deze wet die vrijheden dan niet zou beperken.

De diplomatieke rel met Israël en de vermaningen vanuit de VS hebben regeringspartij PiS alvast niet tegengehouden om de wet door het parlement en de senaat te jagen. Het blijft echter nog even afwachten of president Duda de wet zal ondertekenen. Als tegenreactie op de wet heeft  het Israëlische parlement een wet goedgekeurd die het minimaliseren van de collaboratie tijdens de Holocaust strafbaar maakt. Het is duidelijk dat Israël, nochtans een bondgenoot van Polen, niet licht over deze wet gaat en daarin voluit gesteund wordt door de VS. Een van de komende dagen zal er waarschijnlijk spoedoverleg plaatsvinden tussen Polen en Israël, maar het blijft in eerste instantie uitkijken of president Duda de wet al dan niet ondertekent.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s